Petar Bojović nije bio samo jedan od četvorice srpskih vojvoda. Bio je strateg čije su odluke u završnici Prvog svetskog rata promenile tok istorije Srbije, a za Niš njegovo ime zauzima posebno mesto. Upravo pod njegovom komandom Prva srpska armija je 12. oktobra 1918. godine oslobodila grad posle gotovo tri godine bugarske okupacije, čime je započeto konačno oslobađanje Srbije.
Niš je u Velikom ratu imao izuzetno važnu ulogu. Od 1914. do 1915. godine bio je ratna prestonica Srbije, sedište Vlade i Narodne skupštine, da bi nakon okupacije postao jedan od ključnih centara bugarske vojne uprave. Zbog toga je njegovo oslobođenje imalo mnogo veći značaj od pukog vojnog uspeha – predstavljalo je snažan simbol povratka državnosti i slobode.
Posle proboja Solunskog fronta sredinom septembra 1918. godine, srpska vojska krenula je u munjevitu ofanzivu. Pod komandom vojvode Petra Bojovića, Prva armija napredovala je izuzetnom brzinom. Za svega nekoliko dana oslobođeni su Vranje, Vladičin Han, Grdelica i Leskovac, a potom su jedinice stigle pred Niš, gde su vođene odlučujuće borbe za grad.
Jedan od najznačajnijih trenutaka cele operacije dogodio se kada je Bojović odlučio da ne čeka sporije savezničke jedinice, već da nastavi prodor ka Nišu. Takva odluka nosila je veliki rizik, ali se pokazala presudnom. Njegovi vojnici, iscrpljeni dugim marševima i teškim borbama, uspeli su da razbiju poslednju liniju odbrane i 12. oktobra 1918. godine uđu u grad kao oslobodioci.
Savremenici su zapisali da je napredovanje Prve srpske armije zadivilo i savezničke generale. Srpska vojska prešla je stotine kilometara za veoma kratko vreme, ostavljajući iza sebe savezničke snage, vođena željom da što pre oslobodi zemlju. Upravo ta odlučnost ostala je jedno od obeležja Bojovićevog komandovanja.
Rođen 1858. godine u selu Miševići kod Nove Varoši, Petar Bojović gotovo ceo život proveo je u vojnoj službi. Učestvovao je u srpsko-turskim ratovima, Srpsko-bugarskom ratu, Balkanskim ratovima i Prvom svetskom ratu. Posle uspeha u završnim operacijama oslobođenja Srbije dobio je najviše vojno zvanje – vojvoda, čime je svrstan među najznačajnije srpske vojskovođe svih vremena.
Iako je u istoriji najpoznatiji po komandovanju Prvom armijom u završnici Velikog rata, Bojović je ostao upamćen i kao vrhunski vojni teoretičar, čovek koji je veliku pažnju posvećivao obrazovanju oficira, organizaciji vojske i modernim načinima ratovanja.
Za Niš, međutim, njegovo nasleđe ima i posebno emotivnu dimenziju. Grad svake godine 12. oktobra obeležava Dan oslobođenja u Prvom svetskom ratu polaganjem venaca na spomenik vojvodi Petru Bojoviću, podsećajući da je upravo pod njegovom komandom okončana višegodišnja okupacija i otvoren put ka konačnom oslobođenju Srbije.
Više od jednog veka kasnije, ime Petra Bojovića i dalje predstavlja simbol odlučnosti, vojničke časti i slobodarskog duha. Njegova pobeda nije promenila samo tok rata, već je zauvek ostala deo identiteta Niša, grada koji je upravo zahvaljujući njegovoj armiji ponovo dočekao slobodu.
